Կենսագրություն

Րաֆֆին (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) ծնվել է 1835 թ․ Պարսկաստանի Սալմաստ գավառի Փայաջուկ գյուղում։  Հայրը՝ Մելիք-Միրզան, հարուստ ազնվական էր և 13 զավակի հայր։ Ուներ կալվածքներ, նրա կառավարմանն էր հանձնված մի քանի գյուղ։ Մելիք-Միրզայի հյուրընկալ օջախում գիշերում էին շատ ճամփորդներ, և աշխարհում կատարվող անցուդարձերի մասին նրանց զրույցները խոր տպավորություն էին թողնում պատանի Հակոբի վրա։ 

Հակոբը նախնական կրթությունը ստանում է ծննդավայրի ծխական վարժարանում, 1847-ին մեկնում է Թիֆլիս, սովորում Կարապետ Բելախյանցի մասնավոր դպրոցում, հետո ընդունվում է ռուսական գիմնազիայի 4-րդ դասարան:
Արժե իմանալ
Թիֆլիս գնալով՝ Հակոբը հարկադրված բաժանվում է սիրած աղջկանից՝ Սառայից։ Հետագայում նա գրում է «Սառա» պոեմը, որտեղ արտացոլված է նրա սիրո ողբերգական պատմությունը /ավելի մանրամասն կարդա այստեղ /հետաքրքիր պատմություններ/։
1856-ին Րաֆֆին վերադառնում է Փայաջուկ՝ տնօրինելու գերդաստանի տնտեսական գործերը: Այս ընթացքում նա ճանապարհորդում է պարսկահայ և թուրքահայ գրեթե բոլոր գավառներում, գրի առնում հարուստ տեղեկություններ Հայաստանի բնության, աշխարհագրության, ժողովրդի կենցաղի ու սովորությունների վերաբերյալ, որոնք հետագայում հարուստ նյութ են տալիս իր գրական մտահղացումներին: Ճամփորդությունների ժամանակ Րաֆֆին հաճախ ընկնում էր իրական արկածների մեջ ու այդ իրավիճակներից դուրս էր գալիս քաջության ու պատրաստվածության շնորհիվ։
Արժե իմանալ
«Րաֆֆի» գրական անվան ընտրության մասին գրողը ոչ մի մեկնաբանություն չի թողել։ Ենթադրվում է, որ րաֆֆի բառը վիպասանը վերցրել է պարսկերենից, որտեղ այն նշանակում է «բարձր, վսեմ»։ Հավանական է նաև, որ «րաֆֆի»-ն եբրայերենի րաբբի կամ րաբբունի բառի հնչունափոխված տարբերակն է և նշանակում է «վարդապետ»։
Արժե իմանալ
«Րաֆֆի» գրական անվան ընտրության մասին գրողը ոչ մի մեկնաբանություն չի թողել։ Ենթադրվում է, որ րաֆֆի բառը վիպասանը վերցրել է պարսկերենից, որտեղ այն նշանակում է «բարձր, վսեմ»։ Հավանական է նաև, որ «րաֆֆի»-ն եբրայերենի րաբբի կամ րաբբունի բառի հնչունափոխված տարբերակն է և նշանակում է «վարդապետ»։

Րաֆֆին մամուլում հանդես է եկել նաև Մելիքզադե, Մել, Անանուն կեղծանուններով։

 Նրա ստեղծագործությունները կարդալիս քեզ հանդիպած ամրոցներն ու վանքերը այն վայրերն են, որտեղ  անձամբ եղել է նա։ Թերևս նրա կուտակած այս կարևորագույն գիտելիքները նկատի ունենալով է Մխիթարյան միաբանության մեծագույն հայագետներից Ղևոնդ Ալիշանը գրել, որ եթե մեկը կա, որ կարող  է աշխարհաբար լեզվով հայոց պատմություն գրել, Րաֆֆին է։

1860-ական թվականների վերջերին Մելիք-Հակոբյանների ընտանիքը սնանկանում է,  և Րաֆֆին կրկին մեկնում  է Թիֆլիս՝ հոգալու ընտանիքի նյութական խնդիրները: Նա դառնում է «Մշակ» թերթի աշխատակիցը, որտեղ էլ տպագրում է իր գործերի մի մասը։

 Մի շրջան հայոց լեզու և պատմություն է դասավանդում Թավրիզի և Ագուլիսի դպրոցներում,  ապա կրկին հաստատվում է Թիֆլիսում և մինչև կյանքի վերջ զբաղվում է գրական գործունեությամբ: